Cây Tùng La Hán

Thuộc họ La Hán Tùng (Podocarpus macrophylllus). Cây thân gỗ phát triển quanh năm. Lá cây hình kim, lớn nhỏ dài ngắn khác nhau. Lá mọc cách dạng ốc xoắn, bề mặt màu xanh đậm, mặt lưng nhạt hơn. Cây có thể cao hơn 10m. Dáng cây đẹp, cổ xưa phong nhã. Lá cây lượn vòng, xanh tươi mạnh mẽ. La Hán Tùng là giống cây cảnh trồng ngòai vườn nổi tiếng của Trung Quốc.




La hán Tùng là cây đơn tính. Đầu mùa hè, cây đực nở hoa hình cọc có sợi màu trắng đục. Hoa của cây cái có đài hoa to, bên dưới có bốn cái vẩy dạng tuyến. Tháng 5 ra hoa, đến tháng 10 quả chín. Quả chia làm hai phần, phần trên là hạt giống, hình cầu tròn màu xanh. Phần dưới có màu tím nhạt. Khi chín quả mỏng có dạng hình trụ, biến thành màu đen. Ăn có vị chua thơm ngọt, hình dáng giống như pho tượng La Hán, nên có tên là La Hán Tùng.

La Hán Tùng sống tại lưu vực sông Trường Giang và các vùng ở phía Nam. Cây chịu râm, sợ lạnh, thích lọai đất cát ấm áp, ẩm ướt nhưng thóat nước tốt, sức chống ô nhiễm mạnh.

Sự khác biệt to nhỏ của lá La Hán Tùng rất lớn. Lá của cây thu thập được từ trên núi lớn lá gần gấp đôi lá trúc đào. Một số biến chủng của cây La Hán Tùng nuôi dưỡng theo kỹ thuật làm vườn, có lá nhỏ nhất, nhỏ hơn lưỡi chim nên được gọi là La Hán lá gạo. La hán Tùng lá nhỏ thích hợp trồng thành chậu cảnh cỡ lớn, cỡ vừa. Lá nhỏ là cây qúy, do vậy giá của cây La Hán Tùng lá gạo mắc hơn.

Giá trị thẩm mỹ của bonsai

Trước đây nhiều người thường hay kén chọn những loài cây quý hiếm có chỉ số sống lâu như tùng, bách, sanh, si, đa, kim quít…để làm kiểng. Nhưng gần đây giới trẻ phóng khoáng hơn, ít quan tâm đến chủng loại mà họ cho có giá trị thực sự của một tác phẩm bonsai là ý nghĩa, tâm hồn, tài năng và sức sáng tạo của nghệ sĩ .



Trong thiên nhiên cây nào cũng đẹp, cũng đáng yêu nhưng dù sao đó cũng là cái đẹp tự nhiên, nếu không có sự nâng niu, cắt lọc từ những bàn tay tài hoa lịch lãm của con người thì cái đẹp đó cũng chỉ là tương đối chứ chưa gọi là hoàn chỉnh. Tuy nhiên trong quá trình đục đẽo, cắt khoét, uốn sửa mà chúng ta can thiệp một cách thô bạo có thể làm cho cây biến dạng thái hoá, kiểu quạ thành “công”, mèo thành “chồn” thì không thể gọi là nghệ thuật. Người xưa thường nói “ người đi nhanh trên cát không để lại dấu vết gì” Người chơi Bonsai cũng như thế, không để lại dấu ấn thô thiển của bàn tay mình trên vết cắt, đục khoét, hoặc tạo ra những đường thô thiển làm cho cây bị dị dạng, gò bó, tàn nhánh trở nên rời rạc, mất hết vẻ thanh thoát.

Cái đẹp thì muôn hình muôn vẻ nhưng con đường tìm tồi cái đẹp thật lắm gian nan. Có cây mới nhìn đã thấy đẹp nhưng cũng có cây mất nhiều thời gian mới khám phá cái sâu lắng vốn dĩ tiềm ẩn từ bên trong. Một tác phẩm Bonsai được gọi là tương đối hoàn thiện là một cây già nua cổ kính, còn giữ nét hoang sơ, đường nét dịu dàng gợi lên được sự rung động mỹ cảm ngay từ lúc đầu. Cụ thể các vết cắt phải liền sẹo, tàn nhánh hài hoà với tổng thể tàn nhánh của cây, trong đó dáng thế của cây là phần quyết định .

Tiếp đến, đó là bộ rễ phải phơi bày trên mặt chậu với đầy vẻ sung mãn và kiêu hãnh. Một bộ rể lý tưởng bao giờ cũng nổi trên mặt giá thể gợi lên sự vững chải và bền bỉ với đất trời. Cây càng già rễ càng trồi lên, tượng trưng cho sự chiến thắng trong cuộc đấu sinh tồn. Vỏ cây có thể lồi lõm, sần sùi nhưng không mang dấu vết chắp nói thô kệch. Vòm cây phải thoáng không được che khuất thân cây, nhất là lá phải nhỏ phù hợp với kích thước của cây và nào cũng xanh tươi nom mơn mởn..

Trong nghệ thuật Bonsai hoa và trái chỉ là yêu tố phụ vì theo quan điểm của người Á Đông đời hoa quá ngắn ngủi so với sự trường tôn vĩnh cữu của Bonsai. Nhiều người gọi Bonsai là những cổ thụ được tiểu hình hoá chiều cao con lại khoảng 10cm tới trên một mét, đặt trong chiếc chậu cạn cân đối hài hoà. Còn tỉ lệ cân xứng với đường kính gốc với chiều cao của cây thương là từ 1/5 đến 1/7. Chúng ta thường chia Bonsai làm nhiều loại như Bonsai mini, kiểng trung, kiểng sân nhưng người nhật lại coi Bonsai như là một nghệ thuật sống nên họ thích chia ra làm nhiều nhóm như Bonsai lá xanh, Bonsai rụng lá, Bonsai bông, Bonsai trái. Giá trị của chậu Bonsai thường bắt nguồn từ thiên nhiên có khi người chơi phải chăm sóc từ 5 đến 10 năm và phải dồn vào đó cả tâm huyết của mình mới có thể tạo ra một sản phẩm vừa ý. Đặc điểm của nghệ thuật Bonsai là tự do phóng khoáng là sự tái tạo thiên nhiên không có sự sao chép và mô phỏng một cách thụ động tuỳ tiện mà không biết lược bỏ các chi tiết rườm rà, chỉ giữ lại những yếu tố cần thiết, nhất là phải biết tôn trọng một số nguyên tắc chung, đó là qui luật tự nhiên. Chẳng hạng cây càng già tán ngọn càng tròn và các nhành trên cao thường bị xô dạt về phía sau(xuy phong) trái lại cây càng tơ thì đầu càng nhọn biểu hiện cho sự vươn lên đầy ứơc vọng. Cây cảnh thu nhỏ tượng trưng cho cây già lâu năm đứng trơ trụi một mình giữa đất trời bao la, dáng dấp và phong thái cao quí, tiên phong đạo cốt. Đó chính là sự quân bình thiên liêng trong vũ trụ nói lên sự khôn ngoan minh triết của con người.

Như vậy Bonsai là một nghệ thuật -nghệ thuật sống - và nó là kết quả của một quá trình lao động. Từ nhhững cây hoang dã nếu được những bàn tay tài hoa của con người tác động vào, cộng thêm thời gian chăm sóc, giá trị của một cây hoàn chỉnh có thể lên đến vài chục triệu tới vài trăm triệu đồng.

Người chơi Bonsai trước hết phải kiên trì nhẫn nại và phải khôn ngoan và am hiểu cuộc sống của từng chủng loại, đặc biệt là có lòng thương yêu cây cỏ, coi đời sống của cây cỏ như một phần xương thịt của mình. Có như vậy mới thật sự tìm được sự yên tĩnh của tâm hồn trong mối quan hệ ứng xử của con người với thiên nhiên, như nhà văn Sơn Nam đã viết: cây kiểng đóng vai trò như một viên ngọc, cái đỉnh đồng. Nó làm thoả mãn khát vọng đựợc hoà mình vào vạn vật nhưng không đượm màu sắc huyền bí nó chỉ thơ mộng như một bài thơ siêu thoát hiền lành

Chọn chậu cho cây Bonsai

Một cây Bonsai có giá trị mà đặt trong cái chậu tầm thường xấu xí, không đúng kiểu cách thì giá trị của cây bị giảm sút rất nhiều lần!
Điều này chẳng khác gì một bức tranh đẹp của một họa sẽ tài danh lại bị lồng vào một cái khung gỗ tạp xấu xí rẻ tiền! Thì đó, chúng ta đâu thấy hiệu kim hoàn nào lại dại dột trưng bày vàng và đá quý im trong tủ thuốc lá bao giờ? Vàng bạc phải được trưng bày trong chiếc tỷ kiếng bóng lộn, lại đêm ngày đèn điện sáng choang mới mong thu hút được khách hàng!




Nhiều người cho rằng cây Bonsai nếu quí, nếu thật có giá trị là cốt ở kiểu dáng đẹp của cây, chứ đâu ảnh hưởng gì đến cái chậu chứa đựng nó! Cách nhận định này thật ra không đúng.


Vẫn biết chậu là bộ phận chứa đất để nuôi cây, giúp cây có đủ chất dinh dưỡng và muối khoáng để sinh trưởng tốt, nhưng, trước cái nhìn của người thưởng ngoạn cây cảnh nói chung, và Bonsai nói riêng, thì giữa và cây trồng có sự tương quan thẩm mỹ với nhau, không thể tách rời nhau ra được.


Một cây Bonsai có giá trị mà đặt trong cái chậu tầm thường xấu xí, không đúng kiểu cách thì giá trị của cây bị giảm sút rất nhiều lần! Điều này chẳng khác gì một bức tranh đẹp của một họa sẽ tài danh lại bị lồng vào một cái khung gỗ tạp xấu xí rẻ tiền! Thì đó, chúng ta đâu thấy hiệu kim hoàn nào lại dại dột trưng bày vàng và đá quý im trong tủ thuốc lá bao giờ? Vàng bạc phải được trưng bày trong chiếc tỷ kiếng bóng lộn, lại đêm ngày đèn điện sáng choang mới mong thu hút được khách hàng!


Với chậu trồng Bonsai, màu sắc và kiểu dáng phải xứng hợp với cây trồng mới tăng thêm phần giá trị, mới được đánh giá là hoàn chỉnh về mặt nghệ thuật, về mặt thẫm mỹ … Vì vậy với người chơi Bonsai sành điệu không ai chịu chấp nhận sự bất xứng về mặt tương quan thẩm mỹ giữa chậu kiểng với cây trồng trong chậu.


Chính vì lẽ đó nên từ mấy ngàn năm nay, từ không biết bao nhiêu thế hệ nghệ nhân này sang thế hệ nhân khác, ngày nay chúng ta mới được chơi những kiểu chậu Bonsai vừa thích hợp với yêu cầu thực tế, vừa hợp với khiếu thẩm mỹ qua kiểu dáng, màu sắc cũng như hoa văn rất đa dạng …


Từ cái thời nguyên thủy, người ta chỉ trông Bonsai trong những chậu cạn, khay cạn, vì “ bon” có nghĩa là chậu cạn đáy, khay nông đáy, thế nhưng về sau do nhu cầu thực tế, có những cây Bonsai phải trồng trong những chậu có đáy sâu, như cây có dáng gió đùa hay thác đổ chẳng hạn…


1) Các Kiểu Chậu Bonsai:


Chậu kiểng Bonsai hình thù rất đa dạng, phong phú. Mỗi kiểu chậu thích hợp với một dáng cây:


- Chậu hình vuông thích hợp với cây có lá rộng, có tán tròn; và cây mọc thẳng đứng như thông chẳng hạn.








- Chậu hình chữ nhật thích hợp với cây có dáng to khỏe, hoặc cây có tán lá rộng, và kể cả cây có dáng mọc thẳng như cây tùng, bách …








- Chậu hình trụ có đáy sâu thích hợp với cây có thác đổ.






- Chậu tròn có đáy sâu thích hợp với cây có bộ rễ ít, vừa phải.






- Chậu hình lục giác thích hợp với cây có dáng văn nhân mảnh dẻ, yểu điệu.






Chậu hình Ovale đáy cạn thích hợp với loại cây có thân nhỏ yếu hoặc lùn


2) Kích Thước Chậu:


Chậu trồng Bonsai có nhiều kích thước to, nhỏ, rộng, hẹp, nông sâu khác nhau, và không có một hạn định kích thước cho từng loại chậu nào. Tùy vào cỡ cây cao thấp, lớn bé ra sao mà ta tự chọn kích thước chậu cho thích hợp, mặt khác cũng đòi hỏi hợp với sự thẩm mỹ mới được:


- Nếu cây to cao thì phải lựa chậu có bề mặt rộng và đáy hơi sâu.


- Nếu cây có rễ chuột khá dài thì nên chọn chậu đáy sâu.


- Nếu cây có tán lá rộng thì đường kính của mặt chậu phải bằng hoặc rộng hơn đường kính của tán lá.


- Nếu cây thuộc dạng lùn, dù phần gốc có to cũng nên trồng vào loại chậu trẹt…


3) Men chậu:


Chậu trồng Bonsai thường có tráng men và có hoa văn rất đẹp. Ở các nước có khí hậu lạnh giá, suốt mùa đông có băng tuyết thì họ có loại chậu đặc biệt bằng đá. Ở nước ta cũng như nhiều nước có khí hậu nhiệt đới thì sử dụng loại chậu sành sứ hay bằng đất nung. Tốt nhất là trồng Bonsai vào loại hậu không có tráng men mặt trong, vì như vậy chậu mới có khả năng giữ được độ ẩm tốt cho cây. Việc tráng men mặt ngoài chậu chỉ có công dụng làm tăng vẻ đẹp bên ngoài của chậu.


Men chậu thường có nhiều màu hấp dẫn như xanh dương, xanh lục, vàng, trắng, nâu, đỏ, tím … Ai thích màu nào thì dùng màu đó. Xưa nay chưa ai đặt ra một lệ luật nào áp đặt kiểu dáng cây đi đôi với màu sắc của chậu cả. Tuy vậy, kinh nghiệm của nhiều nghệ nhân khắp nơi cho thấy:


- Men chậu màu xanh lục thích hợp với loại cây có hoa màu trắng hay vàng lợt.


- Men chậu màu xanh dương thích hợp với loại cây lá đỏ, hoặc hoa đỏ.


- Men chậu màu xanh đọt chuối thích hợp với cây có màu xanh sẫm, hoặc hoa màu vàng.


- Men chậu màu vàng thích hợp với cây ra hoa trắng hoặc cây có tán lá xanh.


- Men chậu màu tím thích hợp với cây có trái.


- Men chậu màu gan gà thích hợp với thông, tùng và nhiều loại cây khác.


- Men chậu màu trắng thích hợp với cây có tán lá xanh, cây có lá nhỏ như tre trúc, cây có hoa vàng, đỏ.


Tóm lại, chậu và cây thường có màu tương phản nhau trông mới bắt mắt hơn. Tuy nhiên, điều này cũng còn tùy thuộc vào ý thích của người trồng.


4) Yêu cầu của chậu:

Khi chọn mua chậu để trồng Bonsai, quí vị nên chọn những chậu có những đặc điểm như sau:


- Chậu có chân đủ cao (cỡ vài ba cm đến bốn năm cm càng tốt) để đáy chậu không tiếp giáp sát với mặt đất; nhờ đó mà nước tưới dư thừa trong chậu nới dễ thoát hết ra ngoài.


- Đáy chậu phải trổ nhiều lỗ thoát nước: từ ba đến bốn lỗ mới tốt. Lỗ thoát nước phải khoét rộng hơn lỗ thoát nước của chậu kiểng thường. Để ngăn ngừa đất trong chậu không theo lỗ thoát nước ở đáy chậu thoát ra ngoài, ta nên dùng một miếng lưới nhỏ ny lon trám lên trên là được.


- Đáy chậu phải bằng phẳng để tránh nước tưới bị đọng lại làm hư thối bộ rễ.


- Chậu không nhỏ hẹp quá đối với cây trồng, vì như vậy chậu không chứa được nhiều đất để nuôi cây.


- Không nên mua loại chậu bên trong có tráng men, vì rễ cây không bám vào thành chậu được.


Có điều nếu chúng tôi không nói ra chắc quý vị cũng thừa biết, là khi cây ở trong thời kỳ còn uốn tỉa, có thể vài ba tháng hoặc đến ba năm … chúng ta có thể đặt cây nào môi trường sống nào cũng được. Chỉ khi nào cây Bonsai đã thực sự nên dáng nên hình thì lúc đó ta mới lo chọn chậu thích hợp cho nó. Hơn nữa, một đời cây chưa chắc chỉ được trồng mãi trong một loại chậu, mà có thể sang nhiều kiểu chậu khác nhau... Ví dụ, qua thời gian cây lớn hẳn lên thì ta phải sang qua chậu có dung tích rộng hơn mới được.


5) Kiểu Bonsai có dùng đến chậu cổ?

Trong thú chơi kiểng, người đời xưa nay thường chú trọng đến những chiếc chậu kiểng cổ. Chậu kiểng càng lâu đời, độ một vài năm tuổi càng được nhiều người ưa chuộng, và tất nhiên nếu bán sẽ có giá rất cao.


Cây kiểng lâu năm mà được trồng trong cái chậu lâu năm thì không có gì quý bằng. Khi chiêm ngưỡng một cây kiểng cổ giá trị, đa số người đời thường có thói quen nhìn vào cái chậu xem “ tuổi tác” có tương xứng với cây trồng hay không. Thế nhưng, với Bonsai thì mọi người thường tỏ ra dễ tính.


Chiêm ngưỡng kiểng Bonsai, người ta chỉ chú trọng đến vẻ đẹp của cây qua kỹ thuật trồng tỉa và uốn nắn của nghệ nhân để đánh giá nó, chứ không mấy ai chú trọng nhiều đến giá trị của cái chậu. Nếu đòi hỏi chăng là đòi hỏi kiểng chậu phải thích hợp với kiểu dáng của cây. Ngay hoa văn của chậu mà rườm rà quá cũng không ai thích.


Cây Bonsai dù thực sự đã được trồng lâu năm đi nữa, mà được trồng cái chậu … mới toanh, vẫn được coi là chuyện bình thường. Tuy vậy, nếu cái cây cao niên quý giá kia mà được đặt vào chiếc chậu cổ xưa nữa thì vẫn là điều đáng quý.


6) Sử dụng kệ và kỷ:


Bonsai vốn là loại kiểng lùn, thấp nhỏ, nên thường được đặt ở nơi cao ráo, dễ nhìn. Nếu trưng bày Bonsai ở ngoài trời thì người ta dùng kệ. Kệ có thể bằng gỗ hay bằng xi măng, có thể chỉ một tầng hoặc cao ba bốn tầng, tùy vào số chậu ít hay nhiều. Nếu trưng bày trong nhà thì, nếu số nhiều ta dùng kệ, nếu còn số ít, nhất là những cây Bonsai có dáng tuyệt đẹp, được chủ nhân ưng ý nhất thì được đặt trên những chiếc kỷ. Kỷ là những chiếc bàn nhỏ bằng gỗ được chạm trổ công phu rất mỹ thuật. Kỷ thấp thì đặt Bonsai lùn. Kỷ cao thì đặt Bonsai có dáng nằm, dáng nghiêng…
Mọi chi tiết xin liên hệ:

CÔNG TY TNHH VƯỜN ĐẸP
ĐỊA CHỈ : 54/24 ĐƯỜNG 281 LÝ THƯỜNG KIỆT Q. 11
CƠ SỞ 2 : 15 B TRƯỜNG CHINH, P.14, Q. TÂN BÌNH, TP. HỒ CHÍ MINH
TRỤ SỞ HÀ NỘI: SỐ 1 ĐƯỜNG HOÀNG QUỐC VIỆT - CẦU GIẤY - HÀ NỘI
Tel : (08) . 62 733 734 Hotline : 0909 000 956 - 0907 186 586
Yahoo: tuvanxemphongthuy E-Mail : xemphongthuynha@gmail.com